starsΈχετε σκεφτεί ποιος έφτιαξε τις χημικές ενώσεις; π.χ. το μέταλλο από το οποίο είναι φτιαγμένο τα κλειδιά στην τσέπη μας, το σκουλαρίκι στο αφτί μας που βρέθηκε; Ναι, ξέρουμε στα μεταλλεία στο υπέδαφος.

 Αλλά, πως δημιουργήθηκε; Πως βρέθηκε στη Γη;

 Η αστροφυσική μας λέει ότι δημιουργούνται στο εσωτερικό των άστρων, όπως στον Ήλιο, με πυρηνικές αντιδράσεις σύντηξης αφού μόνο εκεί στο Σύμπαν, σήμερα, οι θερμοκρασίες είναι ικανές να φέρουν κοντά πυρήνες θετικά φορτισμένους.

Ο Ήλιος όμως κρατάει μέσα του τα βαρύτερα στοιχεία. Μόνο φως εκπέμπει. Μονό; Όχι, εκπέμπει και νετρίνα

Αυτά είναι σημαντικά; Μάλλον όχι αφού δε τα βλέπουμε δε μας αγγίζουν. Σωστά, είμαστε διάφανοι γι’ αυτά…

Αλλά ξανά, πως βρέθηκε το μέταλλο και κάθε είδους μέταλλο στο εσωτερικό της Γης. Ε, κάποιο άστρο θα υπήρχε στη γωνιά που είμαστε εμείς, θα πέθανε και θα μοίρασε το υλικό γύρω του. 

Μμμ… και που είναι αυτό το άστρο τώρα; Δε χρειάζεται να είναι και πολύ κοντά. Αν είναι μακρύτερα από τον Πλούτωνα και είναι ένας (ψόφιος) νάνος τότε είναι αόρατος σε μας. Α, εντάξει, κατανοητό. Κάποιο άστρο πέθανε, ήτοι έκαψε ό,τι είχε να κάψει και μας έδωσε τα βαρέα στοιχεία που αποτελούν τη Γη και κάθε έμβιο ον. Και ενώ για το άστρο το κάψιμο στοιχείων ισοδυναμεί με δημιουργία βαρύτερων στοιχείων και μείωση του χρόνου ζωής του, για εμάς τα βαρύτερα στοιχεία ισοδυναμούν μ έναρξη της ζωής μας: άνθρακας, ασβέστιο, κλπ…

Πολύ καλά, φαίνεται ότι το αλχημιστικό μυστήριο της προέλευσης των μετάλλων δεν είναι και τόσο μυστήριο. Σωστά;

Αν υπάρχει όμως κάποιος ‘κουραστικός’ τύπος τριγύρω θα ρωτήσει: “Καλά όλα αυτά, αλλά όταν κάποιος πεθαίνει παίρνει ότι έχει μέσα του στο τάφο του… Και μη μου πείτε ότι υπάρχουν αστρικά σκουλήκια που σε αποσυνθέτουν και μεταφέρουν τη σάρκα σου;..”

Ναι σωστή απορία, και άμα σκεφτείς πως εδώ οι δυνάμεις είναι αντίθετες της διασποράς: Βαρύτητα…

Ε, τότε πως γίνεται το πράγμα και σκορπίζονται τα στοιχεία από τον πυρήνα του άστρου στο γύρω χώρο;;;

Για να σκεφτούμε…

Μήπως με το φως; Μάλλον όχι. Ο ήλιος λάμπει αλλά δε σκορπίζει στοιχεία γύρω του. Μήπως όταν πεθαίνει γίνεται ποιο φωτεινό το άστρο και τότε ίσως το φως σπρώχνει τη σάρκα του άστρου προς τα έξω; Ναι σωστό, αλλά εν μέρη. Το άστρο πριν πεθάνει φουσκώνει και καλύπτει περισσότερο χώρο και προς το τέλος της ζωής του γίνεται πιο φωτεινό. Αλλά και πάλι, ξέρουμε ότι το φως προέρχεται από την επιφάνεια του άστρου και όσο πλησιάζει στο τέλος του γίνεται όλο και πιο αδύναμο, ήτοι πιο κόκκινο το φως του. 

Ε, τότε πώς τα στοιχεία σκορπίζονται γύρω;;; Τι είναι αυτό που λέμε έκρηξη;;

Η απάντηση είναι τα νετρίνα, τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο διασπορά των μετάλλων στο μεσοαστρικό χώρο. Τα νετρίνα είναι υποατομικά σωματίδια, “φαντάσματα”, που περνάνε μέσα από τους τοίχους και το σώμα μας χωρίς να αγγιζόμαστε.

Πόσους τοίχους μπορεί να περάσει ένα νετρίνο; Πολλούς, πάρα πολλούς, αλλά πεπερασμένους!

Να γιατί, έτσι εξηγούνται τα πράγματα… Κατά τα τελευταία στάδια της ζωής του άστρου δημιουργούνται όλο και βαρύτερα στοιχεία.. δηλαδή έχουμε βαριές πυρηνικές αντιδράσεις. Αυτές παράγουν μυριάδες νετρινα… Και αν μάλιστα η βαρύτητα είναι τόσο ισχυρή που πλακώσει ηλεκτρόνια με πρωτόνια τότε από κάθε ατομικό πυρήνα του άστρου (σε τάξη μεγέθους είναι αριθμόςAvogadro επί τη μαζα το άστρου…) θα δώσει τόσο νετρίνα όσο και τα πρωτόνια σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Αυτά θα συμβούν στο πυρήνα, εκεί τα νετρίνα θα γεννηθούν και από τη φύση τους σχετικιστικά (κινούνται με ταχύτητα φωτός) θα τρέξουν προς τα έξω. Μα στο κέντρο του άστρου οι τοίχοι που έχουν να περάσουν είναι πολλοί και αρκετά από αυτά θα σκοντάψουν. Αυτό σημαίνει μεταφορά ορμής στον τοίχο… κι εδώ τοίχος είναι τα στρώματα του άστρου γεμάτα μέταλλα. Εν ολίγοις, αυτά θα εκτοξευθούν σε τεράστια αποστάσεις από το άστρο δημιουργώντας (2ης γενιάς) νεφελώματα γεμάτα βαρέα στοιχεία, γεμάτα άνθρακα, ασβέστιο κλπ. Και τα αστρικά νετρίνα θα κατακλύσουν το γαλαξία.

Νεφέλωμα του Ωρίωνα με χρήση Bresser Messier N-150 Newtonian Reflector 6” Canon 1000D by Dr I. Dalianis.

Το νεφέλωμα του Ωρίωνα (φωτό) περιέχει βαρέα στοιχεία από εκρήξεις άστρων και είναι ένα νεφέλωμα που δημιουργεί καινούρια άστρα. Κάπως έτσι δημιουργήθηκε και ο Ήλιος και οι πλανήτες όπως η Γη με το σιδηροπυρήνα στο κέντρο της.

Τη συνέχεια τη βλέπουμε γύρω μας, με το κλειδί στη τσέπη μας και το σκουλαρίκι στο αφτί μας. 

Αυτά.

Κι ένα συμπέρασμα: Αν κοιτάξουμε κάπου μακρυά από άστρα π.χ. έξω από το γαλαξία μας στον άδειο χώρο δε θα πρέπει να υπάρχουν βαριά στοιχεία όπως μέταλλα αφού δεν υπάρχουν άστρα τριγύρω. Ναι πολύ σωστά, έτσι είναι αλλά σχεδόν… Υπάρχει πολύ υδρογόνο, αλλά υπάρχουν και τα βαρύτερα στοιχεία ήλιο και λίθιο…

Αυτά που βρέθηκαν;;;; Η απάντηση είναι πολύ βαθύτερη.

Ας το σκεφτούμε :)


by Dr I. Dalianis 

About the Author
Δρ Ιωάννης Σ. Καλαμαράς


Χημικός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών